مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی تأمین اجتماعی 1563-0781 20 4 2024 12 21 Typology of Health Systems in the Middle East and North Africa (MENA) Region گونه‌شناسی نظام‌های سلامت در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (منا) 137 161 238930 10.22034/qjo.2026.512119.1412 FA کوثر محمدی هنجروئی دانشجوی دکتری رفاه اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. Journal Article 2024 09 24 <strong><span style="color: black; mso-style-textfill-fill-color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%;">Purpose:</span></strong><span style="color: black; mso-style-textfill-fill-color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; font-weight: normal;"><span style="color: black; mso-style-textfill-fill-color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%;">Typology of health systems provides an important framework for understanding structural and performance differences across countries’ health systems. Despite extensive research in this field, the Middle East and North Africa (MENA) region has received relatively limited attention in typological studies. The aim of this study is to classify health systems in the MENA region based on key health indicators and to examine Iran’s position within this classification.</span></span><br><strong><span style="color: black; mso-style-textfill-fill-color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%;">Method:</span></strong><span style="color: black; mso-style-textfill-fill-color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; font-weight: normal;"><span style="color: black; mso-style-textfill-fill-color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%;"> This study is descriptive–analytical in nature and employs the K-means clustering method, an unsupervised machine learning technique, to identify patterns among countries. The statistical population consists of 24 MENA countries, and the analysis is conducted using 10 quantitative health system indicators covering financial, structural, institutional, and outcome dimensions. </span></span><br><strong><span style="color: black; mso-style-textfill-fill-color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%;">Findings:</span></strong><span style="color: black; mso-style-textfill-fill-color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; font-weight: normal;"><span style="color: black; mso-style-textfill-fill-color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%;"><strong> </strong>The clustering results indicate that the countries can be grouped into four main categories: (1) advanced countries with strong healthcare systems and excellent health indicators (Malta and Israel); (2) wealthy countries with high health indicators (Bahrain, Qatar, Oman, Kuwait, Saudi Arabia, and the United Arab Emirates); (3) developing countries with moderate health indicators (Iran, Iraq, Algeria, etc.); and (4) low-income countries with poor health indicators (Afghanistan, Pakistan, Significant differences are observed across clusters in terms of health expenditure, healthcare infrastructure, and health outcomes.</span></span><br><strong><span style="font-size: 11.0pt; line-height: 115%; mso-fareast-font-family: Aptos; mso-fareast-theme-font: minor-latin; color: black; mso-style-textfill-fill-color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;"><span style="color: black; mso-style-textfill-fill-color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%;">Conclusion:</span></span></strong><span style="font-size: 11.0pt; line-height: 115%; mso-fareast-font-family: Aptos; mso-fareast-theme-font: minor-latin; color: black; mso-style-textfill-fill-color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA; font-weight: normal;"><span style="color: black; mso-style-textfill-fill-color: black; mso-style-textfill-fill-alpha: 100.0%;"><strong> </strong>The study demonstrates that health systems in the MENA region face diverse challenges. While some countries have achieved positive health outcomes, others struggle with serious issues due to limited resources and unfavorable economic conditions. The findings can assist policymakers in improving health systems and promoting equity in access to healthcare services.</span></span> <strong>هدف:</strong> گونه‌شناسی نظام‌های سلامت ابزاری مهم برای تحلیل تفاوت‌های ساختاری و عملکردی نظام‌های بهداشتی کشورهاست. با وجود مطالعات گسترده در این حوزه، منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (منا) تاکنون کمتر مورد توجه پژوهش‌های گونه‌شناسانه قرارگرفته است. هدف این پژوهش، دسته‌بندی نظام‌های سلامت کشورهای منطقه منا بر اساس شاخص‌های کلیدی سلامت و بررسی جایگاه ایران در این چهارچوب است.  <strong>روش:</strong> این پژوهش از نظر ماهیت، توصیفی-تحلیلی است و برای تحلیل داده‌ها از روش خوشه‌بندی K-Means به‌عنوان یکی از تکنیک‌های یادگیری ماشینی بدون نظارت استفاده شده است. جامعه آماری شامل 24 کشور منطقه منا است و تحلیل‌ها بر اساس 10 شاخص کمی نظام سلامت شامل شاخص‌های مالی، ساختاری، نهادی و پیامدی انجام شده است. <strong>یافته‌ها:</strong> نتایج خوشه‌بندی نشان داد که کشورهای مورد بررسی به چهار دسته کلی تقسیم می‌شوند: کشورهای پیشرفته با سیستم‌های بهداشتی قوی و شاخص‌های سلامت عالی (مالت و اسرائیل)،کشورهای ثروتمند با شاخص‌های سلامت بالا (بحرین، قطر، عمان، کویت، عربستان سعودی و امارات)، کشورهای درحال‌توسعه با شاخص‌های سلامت متوسط (ایران، عراق، الجزایر و...)، و کشورهای فقیر با شاخص‌های سلامت پایین (افغانستان، پاکستان، سومالی و...).   <strong>نتیجه‌گیری:</strong> این تحقیق نشان می‌دهد که نظام‌های سلامت در منطقه منا با چالش‌های متنوعی مواجه هستند،  درحالی‌که برخی کشورها موفق به دستیابی به نتایج مثبت در حوزه سلامت شده‌اند، دیگر کشورها به‌دلیل کمبود منابع و شرایط اقتصادی نامناسب با مشکلات جدی روبرو هستند. نتایج این مطالعه می‌تواند به سیاست‌گذاران در بهبود نظام‌های سلامت و ایجاد عدالت در دسترسی به خدمات بهداشتی کمک کند. https://qjo.ssor.ir/article_238930_b98f923ee13072031f90b7502653f6ef.pdf