تأمین اجتماعی

تأمین اجتماعی

چالش‌های حقوقی و اجرایی در تشخیص بیکاری ارادی و غیرارادی در ایران: بررسی تطبیقی با کشورهای منتخب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، کارمند منابع انسانی اداره کل تأمین اجتماعی غرب تهران
10.22034/qjo.2025.523678.1431
چکیده
هدف: هدف این پژوهش تحلیل چالش‌های حقوقی و اجرایی فرایند تشخیص بیکاری ارادی و غیرارادی در نظام بیمه بیکاری ایران از منظر سازمان تأمین اجتماعی و ارائه راهکارهای مبتنی‌بر شواهد با بهره‌گیری از مطالعه تطبیقی است.
روش: روش پژوهش، ترکیبی (کمی و کیفی) شامل بررسی انتقادی قوانین و آیین‌نامه‌ها، تحلیل آماری 20،000 پرونده درخواست بیمه بیکاری در سازمان تأمین اجتماعی طی سال‌های 1395 تا 1403 با استفاده از آمار توصیفی، و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته و عمیق با 12 نفر از متخصصان کلیدی و تحلیل محتوای کیفی متعارف می‌باشد؛ همچنین، مطالعه تطبیقی کیفی فرایند تشخیص بیکاری ارادی و غیرارادی در هفت کشور منتخب (آلمان، کانادا، استرالیا، فرانسه، ترکیه، کره جنوبی، ژاپن) با استفاده از منابع ثانویه معتبر انجام شده است.
یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان می‌دهند که ضعف‌های مبنایی و ابهامات تفسیری در تعاریف قانونی (به‌ویژه مصادیق «بدون میل و اراده»)، دشواری اثبات غیرارادی بودن بر عهده بیمه‌شده، و موانع اجرایی ساختاری و عملیاتی (پراکندگی و عدم یکپارچگی سامانه‌های اطلاعاتی، بوروکراسی و طولانی بودن فرایندهای رسیدگی، محدودیت کارگشایی بازرسی تحقیقی در شرایط عدم همکاری کارفرما، و کمبود و نیاز به توانمندسازی نیروی انسانی متخصص) در فرایند تشخیص بیکاری ارادی و غیر ارادی مشهود است. در مقابل، تجربیات کشورهایی مانند کانادا و استرالیا اثربخشی استفاده از کدهای استاندارد و الزام‌آور پایان همکاری برای کارفرما و سامانه‌های یکپارچه دیجیتال در افزایش سرعت، دقت و شفافیت تشخیص را نمایان می‌سازد. 
نتیجه‌گیری: یافته‌ها حاکی از ضرورت اصلاحات ساختاری و بنیادین در آیین‌نامه اجرایی (شفاف‌سازی تعاریف و مصادیق)، بازطراحی فرایندهای اجرایی با رویکرد حذف بوروکراسی، توسعه و استقرار سامانه تصمیم‌یار دیجیتال یکپارچه و هوشمند با قابلیت تبادل اطلاعات برخط، استانداردسازی جامع دلایل و فرایندهای گزارش‌دهی خاتمه کار با محوریت مسئولیت‌پذیری کارفرما، و تقویت کمی و کیفی توانمندی نیروی انسانی از طریق جذب و آموزش مستمر است. اجرای این راهکارها به بهبود چشمگیر کارایی، سرعت، دقت، شفافیت و عدالت در فرایند تشخیص کمک کرده و ضمن افزایش رضایت‌مندی بیمه‌شدگان، به پایداری مالی صندوق بیمه بیکاری نیز یاری می‌رساند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Legal and Administrative Challenges in Distinguishing Voluntary and Involuntary Unemployment in Iran: A Comparative Study with Selected Countries

نویسنده English

Milad Varasteh Menshadi
Master’s Degree in Criminal Law and Criminology; Human Resources Employee, Social Security Organization.
چکیده English

Purpose: This study aims to analyze the legal and administrative challenges in distinguishing voluntary and involuntary unemployment within Iran’s unemployment insurance system from the perspective of the Social Security Organization and to propose evidence-based policy recommendations through a comparative approach.
Method: Using a mixed-method design, the research includes a critical review of relevant laws and regulations, statistical analysis of 20,000 unemployment insurance claims submitted between 2016 and 2024, and semi-structured interviews with 12 key experts analyzed through conventional qualitative content analysis. A qualitative comparative study was also conducted on seven selected countries—Germany, Canada, Australia, France, Turkey, South Korea, and Japan—based on credible secondary sources.
Findings: The results reveal fundamental weaknesses and interpretive ambiguities in legal definitions, particularly regarding the concept of “without will or consent,” along with structural and operational barriers such as fragmented information systems, bureaucratic complexity, lengthy procedures, limited inspection effectiveness, and insufficient specialized human resources.
Conclusion: Drawing on international experiences—especially from Canada and Australia—the study emphasizes the need for structural reforms, process redesign, digital integration, standardization of termination reporting, and human resource capacity building to enhance accuracy, efficiency, transparency, and fairness in the identification process and ensure the financial sustainability of the unemployment insurance fund.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Voluntary Unemployment
Involuntary Unemployment
Unemployment Insurance
Executive Challenges
Iran

  • تاریخ دریافت 24 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 03 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 10 آذر 1403