تأمین اجتماعی

تأمین اجتماعی

تحلیل روند پنج‌ساله الگوی مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها در ایران (۱۴۰۲–۱۳۹۸) و ارزیابی اثرات اقتصادی و سیاستی مداخلات نسخه‌نویسی الکترونیک در کاهش مصرف آنتی‌بیوتیک‌های گروه تحت پایش (Watch)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری اقتصاد و مدیریت دارو، سرپرست گروه ارزیابی فناوری سلامت و مطالعات اقتصادی مدیریتی سازمان غذا و دارو
2 دکتری داروسازی بالینی، دانشیار گروه داروسازی بالینی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران، معاون غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی تهران.
3 دکتری اقتصاد سلامت. مشاور مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی
4 رئیس اداره استانداردها، بهبود فرایندها و ارزش‌گذاری خدمات، سازمان تأمین اجتماعی.
10.22034/qjo.2026.580244.1462
چکیده
هدف: مصرف نامناسب آنتی‌بیوتیک‌ها از عوامل اصلی تشدید مقاومت میکروبی و افزایش هزینه‌های درمان در نظام‌های سلامت است. هدف این مطالعه، تحلیل روند مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها در ایران بر اساس طبقه‌بندی AWaRe طی سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۲ و برآورد هزینه مصرف آنتی‌بیوتیک‌های گروه تحت‌پایش (Watch) در سال ۱۴۰۲ است. همچنین، مطالعه با استفاده از سناریوهای مختلف کاهش مصرف گروه تحت‌پایش، میزان صرفه‌جویی بالقوه در هزینه‌های دارویی را برآورد می‌کند.
روش: این مطالعه که از نوع توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر داده‌های ثانویه ملی است، روند پنج‌ساله مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها در ایران طی سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۲ بررسی شده است. مصرف داروها بر اساس شاخص‌های دوز استاندارد روزانه و دوز استاندارد روزانه به ازای 1000 نفر جمعیت در روز و چارچوب طبقه‌بندی ارائه‌شده توسط سازمان جهانی بهداشت تحلیل شده و همچنین یک ارزیابی اقتصادی مقطعی برای سال ۱۴۰۲ با تمرکز بر برآورد بار مالی مصرف آنتی‌بیوتیک‌های گروه تحت‌پایش و سناریوهای کاهش مصرف آن‌ها انجام گرفته است.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد مصرف کل آنتی‌بیوتیک‌ها طی سال‌های ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۲ روندی افزایشی داشت و در سال ۱۴۰۲ به ۶۵.۵۸ DID رسید. آنتی‌بیوتیک‌های تحت‌پایش با سهم غالب ۵۶درصدی مصرف، از سطح توصیه‌شده برای دسترسی (Access) فاصله داشتند. تحلیل اقتصادی نشان داد هزینه هر DID در گروه تحت‌پایش تقریباً دو برابر گروه دسترسی است و اختلاف مالی قابل‌توجهی ایجاد می‌کند. سناریوهای کاهش مصرف گروه تحت‌پایش بیانگر امکان صرفه‌جویی مالی چشمگیر حتی با اصلاحات محدود بود.
نتیجه‌گیری: الگوی مشاهده‌شده از منظر مدیریت مصرف منطقی آنتی‌بیوتیک‌ها نامطلوب است و می‌تواند پیامدهای بالقوه بالینی و اقتصادی داشته باشد. اختلاف هزینه‌ای میان گروه تحت‌پایش و گروه دسترسی، توجیه اقتصادی روشنی برای اصلاح سیاست‌های مصرف فراهم می‌کند و حتی اصلاحات نسبی در ترکیب مصرف می‌تواند به صرفه‌جویی‌های مالی قابل‌توجهی منجر شود. این یافته‌ها می‌تواند مبنایی برای سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد در جهت مدیریت مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها و بهینه‌سازی تخصیص منابع در نظام سلامت کشور قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Five-Year Trend Analysis of Antibiotic Consumption Patterns in Iran (2014–2018) and Evaluation of the Economic and Policy Impacts of E-Prescribing Interventions in Reducing Watch-Group Antibiotic Use

نویسندگان English

Azita Nabizadeh 1
Zahra Jahangard Rafsanjani 2
Shahram Ghaffari 3
Kamran Asghari 4
1 Ph.D. in Pharmacoeconomics and Pharmaceutical Management, Head of the Health Technology Assessment and Managerial Economic Studies Group, Food and Drug Administration
چکیده English

Purpose: Inappropriate antibiotic use is a primary driver of antimicrobial resistance and rising treatment costs in health systems. The classification framework introduced by the World Health Organization serves as a policy tool emphasizing increased use of Access-group antibiotics and restricted use of high-risk Watch-group antibiotics. In Iran, comprehensive evidence on consumption trends and their economic implications—particularly from the payer’s perspective—has been limited.
Method: This descriptive-analytical study with a qualitative policy-oriented approach examined the five-year trend of antibiotic consumption in Iran from 2019 to 2023 using national data. Drug utilization was analyzed based on Defined Daily Dose (DDD), Defined Daily Dose per 1,000 inhabitants per day (DID), and the WHO AWaRe classification framework. Additionally, a cross-sectional economic evaluation for the year 2023 was conducted, focusing on estimating the financial burden of Watch-group antibiotic consumption and modeling reduction scenarios.
Results: Total antibiotic consumption showed an increasing trend, reaching 65.58 DID in 2023. Watch-group antibiotics accounted for the dominant share (56%) of total consumption, indicating a considerable gap from the recommended level for Access-group antibiotics. Economic analysis revealed that the cost per DID in the Watch group was approximately twice that of the Access group, creating a substantial financial disparity. Consumption reduction scenarios for Watch antibiotics demonstrated the potential for significant cost savings, even with modest adjustments.
Conclusion:The current consumption pattern, based on the WHO classification framework, represents a threat to public health and the financial sustainability of the health system. The cost differential between Watch and Access antibiotics provides a clear economic rationale for revising consumption policies, and even relative adjustments in the consumption mix can lead to considerable financial savings. These findings can serve as a foundation for evidence-based policymaking aimed at managing antibiotic consumption and optimizing resource allocation within the national health system.

کلیدواژه‌ها English

AWaRe classification
antibiotic consumption
Social Security Organization
cost management

  • تاریخ دریافت 14 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 16 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 27 مرداد 1404